Mevzuat
Menüde Alerjen Bilgisi: 14 Alerjen Listesi ve Restoranlar İçin Uygulama Rehberi
QR Yemek Editör EkibiGüncellendi: 4 dk okuma

Kısa cevap
Restoran ve kafeler, ambalajsız sundukları yiyeceklerdeki 14 alerjeni (gluten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam, sülfitler, acı bakla, yumuşakçalar) menü, yazı tahtası veya broşürle misafire bildirmek zorundadır. Alkol ve domuz içeriği de belirtilmelidir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Gıda mevzuatıyla ilgili kesin bilgi için Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüklerine danışın. Son kontrol: 2 Ekim 2026.
Menüde alerjen bilgisi zorunlu mu?
Evet. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete, 26 Ocak 2017, sayı 29960), toplu tüketim yerlerinde son tüketiciye sunulan ambalajsız gıdalar için şu bilgilerin verilmesini ister:
- Gıdanın adı,
- Alerjiye veya intoleransa neden olan 14 madde veya ürün,
- Bileşiminde etil alkol ve/veya alkollü içki bulunup bulunmadığı,
- Domuzdan elde edilen madde içerip içermediği.
Bu bilgiler, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın rehber dokümanlarında belirtildiği gibi kolayca görülebilecek ve açıkça okunabilecek şekilde menüler, yazı tahtaları, broşür benzeri araçlarla sunulur. Yönetmelikteki "toplu tüketim yeri" tanımı restoranları, kafeleri, kantinleri, okul ve hastane yemekhanelerini, hatta sabit ya da seyyar tezgâhları kapsar.
"Alerjen" Türkiye'de ayda yaklaşık 14.800 kez, "gluten içeren gıdalar" ise yaklaşık 880 kez aranıyor (Semrush, Ekim 2026). Misafirleriniz bu bilgiyi arıyor; menünüzde bulamazlarsa sormak zorunda kalıyor ya da hiç sipariş vermiyor.
14 alerjen listesi
Türk Gıda Kodeksi'ndeki liste, Avrupa Birliği'nin 1169/2011 sayılı tüzüğünün II. ekiyle aynıdır:
| # | Alerjen | Menüde sık görülen kaynaklar |
|---|---|---|
| 1 | Gluten içeren tahıllar (buğday, çavdar, arpa, yulaf) | Ekmek, pide, lahmacun, makarna, bulgur, un ile bağlanmış soslar, köfte harcı |
| 2 | Kabuklular (karides, yengeç, ıstakoz) | Deniz ürünleri tabakları, karidesli güveç, bazı Uzak Doğu sosları |
| 3 | Yumurta | Mayonez, menemen, kek ve hamur işleri, köfte ve şinitzel kaplaması |
| 4 | Balık | Balık yemekleri, Worcestershire sosu, bazı salata sosları (sezar) |
| 5 | Yer fıstığı | Fıstık ezmesi, Asya mutfağı sosları, bazı tatlı ve granolalar |
| 6 | Soya | Soya sosu, teriyaki, bitkisel proteinli ürünler, bazı çikolatalar |
| 7 | Süt ve süt ürünleri (laktoz dahil) | Peynir, yoğurt, tereyağı, krema, sütlü tatlılar, kahve içecekleri |
| 8 | Sert kabuklu meyveler (badem, fındık, ceviz, kaju, Antep fıstığı vb.) | Baklava, künefe, kurabiyeler, pesto, granola |
| 9 | Kereviz | Çorbalar, et suları, bazı salata ve soslar |
| 10 | Hardal | Hamburger sosları, salata sosları, marinatlar |
| 11 | Susam | Simit, tahin, humus, bazı ekmek ve hamburger ekmekleri |
| 12 | Kükürt dioksit ve sülfitler (10 mg/kg üzeri) | Şarap, kuru meyveler, bazı turşular ve hazır soslar |
| 13 | Acı bakla (lupin) | Bazı unlar ve glutensiz ürünler |
| 14 | Yumuşakçalar (midye, kalamar, ahtapot) | Midye dolma, kalamar tava, deniz mahsulleri |

Gizli alerjenlere dikkat
Alerjen hatalarının çoğu ana malzemede değil, yardımcı malzemelerde olur:
- Hazır soslar ve baharat karışımları gluten, hardal, kereviz veya soya içerebilir. Tedarikçi etiketini ürün kartınıza aynen işleyin.
- Kızartma yağı paylaşımı: Kalamarla aynı yağda kızartılan patates, yumuşakça alerjisi olan misafir için risklidir.
- Tatlı tezgâhı: Fındıklı ve fındıksız ürünler aynı tepside duruyorsa çapraz bulaşma olabilir.
- Garnitür ve süslemeler: Susamlı ekmek, cevizli salata, tereyağlı pilav.
Çapraz bulaşmayı tamamen önleyemiyorsanız ürüne "eser miktarda ... içerebilir" notu düşmek, misafirin bilinçli karar vermesini sağlar.
Alerjen bilgisini menüde nasıl göstermelisiniz?
- Açık yazı kullanın. "A1, A7" gibi kısaltmalar misafirin bir lejant aramasını gerektirir. "Gluten, süt içerir" yazmak çok daha anlaşılırdır.
- Her ürünün altına yazın. Menü sonunda genel bir not, misafirin ürün bazında karar vermesine yetmez.
- İkon + metin birlikte olsun. İkon hızlı tarama sağlar, metin yanlış anlaşılmayı önler.
- "İçermez" ile "beyan edilmedi"yi ayırın. Bilgisi girilmemiş bir ürünü "alerjen içermez" diye göstermeyin.
- Alkol ve domuz içeriğini ayrı belirtin. Bunlar yönetmelikte alerjenlerden ayrı bir zorunluluk olarak yer alır.
- Personeli eğitin. Misafir sorduğunda garson menüdeki bilgiyle aynı cevabı verebilmelidir.
QR menüde alerjen filtresi neden işe yarar?
Basılı menüde 14 alerjeni her ürün için yazmak sayfayı kalabalıklaştırır. QR menüde ise alerjenler ürün kartında düzenli görünür ve misafir "glutensiz", "sütsüz" ya da "fıstıksız" ürünleri filtreleyebilir. Yeni bir tedarikçiye geçtiğinizde alerjen bilgisini tek yerden değiştirir, bütün masalarda anında güncellersiniz.
QR Yemek panelinde 14 alerjen ve et türü alanları doldurulmadan ürün yayına alınmaz; menüde kısaltma yerine "Glutenli", "Süt içerir" gibi açık yazı görünür. QR menünün diğer zorunlulukları için Fiyat Etiketi Yönetmeliği rehberine bakabilirsiniz.
Alerjen kontrol listesi
- Her ürün için 14 alerjen tek tek işaretlendi.
- Hazır sos, baharat ve ekmeklerin etiketleri kontrol edildi.
- Alkol ve domuz içeriği belirtildi.
- Çapraz bulaşma riski olan ürünlere not eklendi.
- Tedarikçi değişince ürün kartları güncellendi.
- Servis personeli alerjen sorularına nasıl cevap vereceğini biliyor.
Sık sorulan sorular
Restoranlar menüde alerjen yazmak zorunda mı?
Evet. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, toplu tüketim yerlerinde ambalajsız sunulan gıdalardaki 14 alerjenin menü, yazı tahtası veya broşür gibi araçlarla tüketiciye bildirilmesini zorunlu tutar.
14 alerjen nelerdir?
Gluten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt ve süt ürünleri, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam, kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla (lupin) ve yumuşakçalar.
Gluten içeren gıdalar hangileridir?
Buğday (spelt ve kamut dahil), çavdar, arpa, yulaf ve bunların melezleri ile bu tahıllardan yapılan ürünler: ekmek, pide, lahmacun, makarna, bulgur, kuskus, un ile kıvam verilmiş soslar ve galeta unlu kaplamalar.
Alerjenler kısaltma veya numarayla gösterilebilir mi?
Yönetmelik bilginin kolayca görülebilir ve açıkça okunabilir olmasını ister. Kısaltma misafirin ayrı bir lejant aramasını gerektirdiği için, ürünün altında açık yazı (ör. 'Gluten, süt içerir') kullanmak daha güvenlidir.
Menüde alkol ve domuz eti bilgisi de verilmeli mi?
Evet. Toplu tüketim yerlerinde ambalajsız sunulan gıdalarda, bileşimde etil alkol veya alkollü içki ve domuzdan elde edilen madde bulunup bulunmadığı da tüketiciye bildirilmelidir.


